Орыс тілін диалогтерге оңды-солды тықпалауды әдетке айналдырған
Ұлттық киноны қолдау мемлекеттік орталығының конкурсына келіп түсетін сценарийлердің 22 пайызы ғана қазақша жазылған. Бұл туралы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Kazinform сауалына жолдаған жауабында айтылған.
Мәселенің мәні
Былтыр сенатор Руслан РҮСТЕМОВ премьер-министр Олжас БЕКТЕНОВКЕ елдегі кино тілін қазақтандыру туралы депутаттық сауал жолдап, кино түсіру кәсібіне лицензия орнатуды ұсынған болатын.
- Таза қазақ тілінде жазылмаған, шетелдік жат ұғымдағы сценарийден түсірілген, көркемдік деңгейі ұлттық танымымызбен сәйкеспейтін, жат мәдениеттің кодымен сөйлейтін, кейіпкерінің аты мен түрінен басқа қазақтың өзі жоқ. Аралас тіл ұрпақтан-ұрпаққа берілген сайын ана тілінің рөлін атқарып, тілдің бастапқы құрылымы өзгеріске ұшырайды. Осылайша қазақ тілі таза нұсқасынан алыстап, күрделі тілдік нормаларын жоғалтуы мүмкін. Мұндай жағымсыз жағдай қазақша үйренгісі келгендердің де дағдыларына теріс ықпал етеді, - деген болатын депутат.
Депутаттың бұл сауалы тәуелсіз кино сыншылары шырылдап айтып жүрген проблемалармен үндес деуге болады. Ол сындар “қазір қазақ тілді көрерменге арналып түсірілген коммерциялық туындылар қазақ тілін шұбарлап, калька оралымдар мен кірме сөздерді, жаргон мен бейәдеп тіркестерді, орыс тілін диалогтерге оңды-солды тықпалауды әдетке айналдырған. Аты қазақ тілді туынды болғанымен, заты шала қазақша туындыларға “код ауыстыру” тәсілі жиі қолданылады” дегенге саяды.
Сыншылар қазақ тілде сценарий жазатын мамандардың аздығын да жиі қозғап жүр.
Министрліктің ұстанымы
- 2023 жылға дейін конкурстық іріктеуге түскен киножобалардың жалпы санының тек 1-5% қазақ тілінде болса, 2023 жылдан бастап қазақ тіліндегі сценарийлердің үлесі айтарлықтай өскенін және шамамен 20% екенін атап өтеміз. Статистикалық деректерге сүйенсек, 2024 жылы жалпы прокаттағы фильмдердің ішінде қазақ тіліндегі фильмдердің үлесі 22%-ға жетті, - делінген жауапта.
Kazinform осындай шұбар тілді жобалармен ақша табуға әуестенген кәсіпкерлерге министрлік тарапынан қандай тосқауыл қойылатыны, қостілді кино түсіруге неге тыйым салынбай отырғаны туралы сұрады.
- Коммерциялық фильмдерге келер болсақ, бүгінде жеке бизнес өкілдері көрермен талабына бейімделген жеңіл фильмдер түсіреді. Шын мәнінде, жеке кино компаниялар түсірген фильмдер аралас тілде. Кассалық фильмдер пайда табу мақсатында көрермендердің көбірек аудиториясын қамту үшін шығарылғанын және көрермендердің қалауына бағытталғанын, сонымен қатар коммерциялық фильмдер ТМД елдерін қоса алғанда, үлкен аудиторияны қамтуға бағытталатынын да ескеру қажет. Аралас тілді фильмдер түсіретін танымал кино продюсерлер өз фильмдерін енді толығымен қазақ тілінде түсіре бастады, сондай-ақ қазақ тілінде түсіретін жаңа кино продюсерлер де пайда болды, - деп жазылған министрлік жауабында.
Фото: pexels.com.
ТАҚЫРЫПҚА ОЙ ҚОСЫП, ПІКІРІҢІЗБЕН БӨЛІСУ ҮШІН TELEGRAM КАНАЛЫМЫЗ БАР!
