Қаз   Рус

Бізде әлі бірыңғай ұлт қалыптасқан жоқ

424 қаралды
0
Мұхтар СЕҢГІРБАЙ
Пятница, 12 Янв 2018, 18:00

Саясаттанушы Мұхтар Сеңгірбай Қазақстан президентінің Жолдауы туралы

Президенттің ұлттық бірегейлікке байланысты ұстанымы бұрыннан белгілі. Мемлекет басшысы қазақстандықтардың бірнеше тілді меңгерген, толерантты, білімді, зайырлы халық болғанын қалайды. Бұл ұстаным Қазақстанның 1995 жылы қабылданған Конституциясында да, одан кейінгі түрлі бағдарламалар мен құжаттарда да көрініс тапқан. «Үштұғырлы тіл» бағдарламасы да сол ұлттық бірегейлікті қалыптастырудағы бір қадам екені белгілі.

Оқи отырыңыз
Биыл экономикамызды қандай қауіп-қатер күтіп тұр

Әлбетте мұнда қазақ тіліне, дәстүр-салты мен тарихына ерекше орын беріледі және Қазақстанның мемлекеттік идеологиясы соны негізге ала отырып қалыптасады. Түрлі саяси конъюнктураны ескере отырып, ел алдында сөйлеген сөздерінде, бағдарламалық құжаттарда президент ұлттық мәселеге байланысты теңгерімді саясаттың белгілі бір бағытына акцент жасап отырады.

Соның ішінде мемлекеттік тілді білудің маңыздылығын жиі қайталайды. Бұл жолы орыс тілінің қоғамдағы орнын сақтап қалуға неге баса мән берді? Мұнда сыртқы және ішкі факторларды атап өту керек.

Сыртқы фактор - Ресей. Жер бетіндегі ең ұзын әрі лайықты түрде қорғалмаған шекара - Ресей мен Қазақстан арасындағы шекара екенін еске ұстау керек. Қырымдағы, Шығыс Украинадағы жағдайдан соң Ресейдің сыртқы саясаты болжап біле алмайтындай, агрессивті бола бастады. Кремль «отандастарының» құқықтарын қорғауда барлық әрекеттерге барудан тайынбайтынын дәлелдеді. Оның үстіне АҚШ бастаған елдер популистік протекционизм мен ұлтшылдықтың жетегінде кетіп, Қазақстан сияқты шағын елдер үміт артып отырған либералды әлемдік тәртіп қожырай бастады. Осындай жағдайда көршінің қабағын аңдып, оның көкейіндегісін дөп басып отыру аса маңызды.

Ішкі факторға келсек, шетелдік сарапшылардың көбі Қазақстанда қазақ ұлтының бірегейлігіне негізделген мәдени ұлт қалыптасып жатыр деген тұжырымға келіп отыр. Орыстілділердің елден кетуі, қазақ ұлтының табиғи өсімінің жеделдеуі «қазақтандыру» саясатын жылдамдатып, орыстілділерді азшылыққа айналдырып жатыр. Ал бұл бұрыннан қалыптасқан тепе-теңдікті өзгертіп, орыстілділердің арасында түсініспеушілік туғызуы мүмкін. Сондықтан, бұл - орыстілділердің құқықтарының қорғалатынына мемлекеттің беріп отырған кепілдігі десек болады. Бұл өзге ұлт өкілдерінің жаппай көшуіне, «Қазақстанда ұлттық мемлекет қалыптасып жатыр» деген сөзді жоққа шығаруға бағытталған әрекеттердің бірі.

Сөздің шыны керек, бізде әлі бірыңғай ұлт қалыптасқан жоқ. Әртүрлі әлемде өмір сүріп жатқан екі халық бар, олардың арасында мәдени, ақпараттық, рухани байланыс әлсіз. Сондықтан, үкімет халықты өзара интеграциялаудың бір жолы - үш тілді қатар меңгеру деп санайды. «Өзге ұлт өкілінің сайлануына мүмкіндік бар» деген сөз де Қазақстанның азаматы санайтын әр адамды тағдырын осы елмен байланыстыруға шақыратын әрекет. Шынымен, лауазымды қызметтерге тағайындауда ұлтына, жынысына, тегіне және басқа ерекшеліктеріне қарап алалауға болмайды.

Термин жасау мәселесін жалпы қазақ тілінің мәселесі ауқымында қарастыру керек. Қазақ тілі ғылым мен технологияның тілі болып қалыптасып біткен жоқ. Ғылым салаларында қолданылу аясы енді кеңейіп келе жатқандықтан, түрлі терминдерді жаңадан қолдана бастадық. Сондықтан, термин жасауда үлкен проблемалар туындап жатыр. Меніңше, қазақ тілінің қолданылу аясы кеңіп, толық ғылым мен білімнің тіліне айналғанда, тиісті терминдер өз-өзінен екшеліп, жүйеленіп шыға келеді.

Мұның көп тетігі мемлекеттің өз қолында тұр. Меніңше, Үкімет жанындағы мемлекеттік терминология комиссиясы сияқты мемлекеттік ұйымдарға көбірек өкілет беріліп, олар ғалымдармен кеңесе отырып, терминдерді бір ізге түсіруі керек. Президенттің неліктен «қолтырауын», «ғаламтор» сияқты сөздерді мысалға келтіргені түсініксіз. Себебі, бұлар біршама сәтті шыққан аудармалар сияқты көрінеді. Ал «ғаламтор» «Интернет» сөзінің аудармасы емес, әдеби баламасы ретінде қолданылады. Ол - ағылшынның Worldwide web (Всемирная паутина) сөзінің аудармасы.

Жемқорлықтың тамырына балта шабуға мүмкіндік бермей отырған басты екі фактор бар. Олар - біздің ішкі мәдениетіміз және жалпы қоғамдағы [соның ішінде үкіметтегі) басқару жүйесі. Ішкі мәдениетті өзгерту үшін басқару жүйесі, оның ішінде қоғам алдындағы есептілік, бюджеттің ашықтығы өте маңызды, сонымен бірге билік тармақтарының теңгеру және тежеу функциялары дұрыс іске қосылуы керек. Парламенттің қолында атқарушы биліктің іс-әрекеттерін тексеріп отыратын құзырет болуы керек. Сонда олар тек парламент сағаттарында сұрақ қоюмен, депутаттық сауал жолдаумен, Бюджеттің орындалуы жөніндегі есеп комитетінің есебін тыңдап, оған пікір білдірумен шектелмей, бюджетке қатысты салақтыққа жол бергендердің қателіктерін көріп,  дер кезінде тиісті органдарға хабарлап отырады. Әрине, цифрландыру мемлекеттік органдардың ашық жұмыс істеуіне үлкен мүмкіндік береді. Бұл - жемқорлықты жоюдағы ерекше қадам. Сондықтан, жергілікті жердегі, шағын мекемелердегі жемқорлыққа біраз тосқауыл қойылары анық. Бірақ, саяси жүйеде, қоғамның санасында фундаменталды өзгерістер болмайынша, оны жеңу қиын.

Журналист
– АҚШ Ақ үйінде тілмаш қазақша сөйлеуі үшін елімізде қазақ тілі үстемдік етуі керек.
Шүкеев жүрген жерде шөп шыға ма?
Қазақстанның кредитті рейтингі неге төменгі сатыда тұр
Евгений Жовтис: Әкем Мағжан үшін қуғындалды
Белгілі құқық қорғаушының әкесі Александр Жовтис және Мағжан Жұмабаев, сондай-ақ, Алаш төңірігенде берген сұхбаты
Қоғам ұстаздарды құлақкесті құл етті
Тарихтан оқымай барсаң Төлепбала апайдың таяқшасы шып ете қалатын
Төңкерістің басы бар да, аяғы жоқ
Революция заманның өзгергеніне қарамастан үнемі қайталанып тұратын құбылыс
Принуждение к морали
- Я 12:45:04 Прошу Вас, сфокусируйтесь, пожалуйста, на простейшей мысли: никого не волнует представление имярека о морали, поскольку оно [его представление] всегда субъективно и относительно. Именно для этого и существуют ЗАКОНЫ. И если имярек считает себя потерпевшим - пусть подаёт заявление в полицию и через суд доказывает свою правоту. А вот угрозы поджечь клуб, избить хозяев клуба или участников инцидента - уголовно наказуемы. Благодарю за общение. :)
Американский суд встал на сторону Храпунова
- Ха! Храпунов кристально чистый? Ха! Три раза ха! На одной из работ пересекался и с чиновниками и с их детьми. Фильм "Крестный отец" просто отдыхает. И если чиновники еще как-то скромничают, ибо кресло потерять могут, если сильно зарываться будут, то их детки вообще себя ничем не ограничивают.
Варежки
- :) Спасибо, Сапа! "тургеньские девушки байзаковского возраста" - это пять! :) Оставайтесь таким всегда, даже если слово "всегда" противоречит устройству этого мира
Герольд Бельгер: Кокжайлау хотят уничтожить
- ТЭТЯНА, Кокжайляу - это уникальное место, там растут эндемичные виды растений, Кокжайляу красив своей естественной красотой, там лучше ходить пешком и наслаждаться красотой, дышать свежим воздухом. А туристические объекты можно и в другом месте строить, например построить этноаул где-нить недалеко под Алматой, в степи, я лично давно мечтаю, попить настоящий кумыс, обучиться какому-нибудь народному ремеслу и т.п.
Smart-путешествия по-МИДовски
- Мой айтишник за подобное приложение запросил 500 долларов и неделю срока. Торг уместен. Приложение на уровне дипломной работы студента. Вообще траты в МИДе сумасшедшие. Довелось побывать в одном из посольств Казахстана и заценить их компьютерное оснащение. Аймаки и макбуки в топовой конфигурации. Чтобы почту проверить и документ в ворде набрать им нужны компы за 3 тысячи долларов каждый. Автомобильный парк тоже впечатлил
Ратель. Лучшее за 2017 год. Сергей Уткин
- Уткин - высококвалифицированный юрист, что редкость даже среди обладателей юр. дипломов. Таким не сделать карьеры в КЗ, только на вольных хлебах........
Сварщик для Сауата Мынбаева
- Они и есть настоящие хозяева страны и творят все, что хотят, ведь никто с них за это не спрашивает.Как можно спросить с хозяина?.Все остальные прислуга и лакеи, каждый на своем строго определенном месте, ну за небольшим исключением, имеющая только одно право и в то же время обязанность-молчать, но, они не возражают и вполне с этим согласны.Касаемо сварщика, его имя будет втоптано в историю.Уж позаботятся.