Қаз   Рус

«Орысша сөйлеңіз!» дегенге шыдай алмадым

210 қаралды
0
Ратель
Среда, 06 Дек 2017, 09:00

Қазақшаға судай мажар ғалымы Қазақстанға алғаш келген жылдары қиналғаны туралы айтып берді

Мажар ғалымы Давид Шомфаи ҚАРА осыдан 100 жыл бұрынғы мажар шығыстанушысы Дьёрд АЛМАШИДІҢ ізімен қазақ жерін қалай аралағаны туралы айтып берді. Сондай-ақ Астанада ашылған көрмеде сөз сөйлеген ол мажар халқының ыстық сәлемін жеткізді.

Давид Шомфаи Қара қазақ тілін жетік меңгерген. Ғалым қазақ пен мажар халықтарының мәдени байланысын нығайтуға атсалысып жүрген азаматтардың бірі.

Оқи отырыңыз
Қазақстаннан орыстар кетіп жатыр

«Ассалаумағалейкүм, құрметі қауым, қазақ бауырларымыз! Жалпы мажар халқының және 13 ғасырдан бері мажарлықтармен бірге өмір сүріп келе жатқан құман-қыпшақтардың сәлемін жолдаймын», - деп бастады сөзін Давид Шомфаи Қара.

Оның әңгімесіне құлақ ассақ, Қара Қазақстанға Алмашидің кітабын оқығаннан кейін келмеген. Яғни, Қазақстанға келген кезінде Алмашидің еңбегімен мүлде таныс болмаған.

«Тоқсаныншы жылдары Мажарстанда марқұм болып кеткен бір ағамызбен кездестім. Ол маған «Сен қазақша үйрен! Олар құман-қыпшақтардың ең жақын тілінде сөйлейді. Ата-бабаларыңның салт-дәстүрін білгің келсе, Қазақстанға бар» деп кеңес берді. Өкінішке қарай, ол ақсақал көп ұзамай 1992 жылы арамыздан өтіп кетті. Сонда сол ағамыздың жұмысын жалғастырмақ ниетте 1993 жылы мажарстандық ең бірінші студент болып Жетісу өңіріне келіп, Алматы қаласына оқуға түстім. Қазақ филологиясында оқыдым», - дейді мажар ғалымы.

Оқи отырыңыз
Сағынтаев: Шетелдік инвесторларға қызмет ағылшын тілінде көрсетіледі

Ғалым Қазақстанға алғаш келгенде тілден қиналғанын айтады.

«Ол кезде қалада көбі орысша сөйлейтін. Қазақша білетін мен көшеде біреуден бірдеңе сұрасам «Говорите на русском» деп жауап беретін. Мен оған шыдамай Жетісудың ауылдарына қашып кеттім. Кейін Мажарстанға оралып, Иштван мырзамен танысып, екеуіміз екі елдің арасындағы кеңес дәуірінен кейінгі мәдени байланыстарды 1993-1994 жылдары орната бастадық. Ол кісі бірнеше жылдан бері Алмашидің еңбектерін, мұрасын зерттеген. Сондықтан, ол маған Алмашидің «Азия жүрегіне саяхат» атты кітабын сыйға тартты. Оны ашсам, өзім көрген, аралаған Жетісу бейнеленіпті», - дейді мажар ғалымы.

Осыдан 100 жыл бұрынғы кітапқа ынтық болғаны соншалық, іздегені табылған Қара бірден Алмашидің еңбектерін зерттеуге кіріскен.

«Мен Қазақстанға келген кезең - кеңес дәуірінен кейінгі Қазақстан болатын. Қазақ даласында киіз үй сирек кездесетін. Бақсылармен кездесіп, бүркітшілермен бірге жүрдім. Түйешілермен ұзын сонар әңгіме өрбіттім. Бірақ, Алмаши мен жүрген жермен 100 жыл бұрын жүріп өтіпті. Алмашидің кітаптарын оқып отырып, өзімнің көрген-білгендеріммен салыстыру мен үшін өте қызық болды. Сондықтан, мен бұл кітапты қолыма алғаннан кейін тастап кетпей, 700 бетті екі күнде оқып шықтым. Алмашидің мұраларына ғашық болып қалдым. Жалпы жұртқа танытуды өзіме міндет қойдым. Алмашидің мерейтойы болған кезде біз оның ізін қуып, деректі фильм түсірдік», - дейді Қара.

Мажар ғалымы алдағы уақытта екі елдің байланысын нығайтуда Дьёрд Алмашидің еңбегі дәнекер боларына сенім білдіре отырып, шараны ұйымдастырушы Түркі академиясына Патша үкіметі тұсында жазылған «Бұйрық хатты» тапсырды. Ол хат Алмашиге Балқаш өңірін аралау барысында көмек көрсетілсін деген мазмұнда жазылған. Ең қызығы, Қара қазақ жерін аралап жүріп, осыдан 100 жыл бұрын Дьёрд Алмашиге түйеші ретінде қызмет көрсеткен кісінің немересін тауып алыпты.

Оқи отырыңыз
Қазақ тілі шетелде бағаланса, Қазақстанда тілдің мәртебесі өседі

Еске сала кетейік,  кеше Астанада бір ғасыр бұрын қазақ даласы туралы «Азия жүрегіне саяхат» атты кітап қалдырған әйгілі мажар шығыстанушысы Дьёрд Алмашидің көрмесі ашылған болатын. Шығыстанушының 150 жылдығы құрметіне орай көрме мен семинарды Түркі академиясы халықаралық ұйымы (TWESCO) өткізуде.

Дьёрд Алмаши - 1867-1933 жылдары өмір сүрген шығыстанушы. Қазақ даласын зерттеу үшін ол Қазақстанның оңтүстік және Балқаш өңірін аралап, 200-ге жуық фотосурет түсірген. Этнограф сонымен бірге, зоология, орнитология ғылымымен айналысып, Еуропаға Қазақстанды танытқан ғалымдардың бірі болып табылады.

Дереккөз: «ҚазАқпарат» 

Фото: inform.kz

саясаттанушы
– Жәй жатқан шахтерлерді енді кім арандатты екен 50-100 доллардан беріп? Госдеп, Аблязов, Даиш, тағы кім?
Айтысқа дейінгі айтыс
Ол айтысты әуелде Жүрсін аға өткізбек болған екен де кейіннен жолын тауып Балғынбек ағамыз ұйымдастыратын болыпты
Құл-Мұхаммедтің миллиондары
«Нұр Отан» партиясына жақтас қанша блогер бар?
Төңкерістің басы бар да, аяғы жоқ
Революция заманның өзгергеніне қарамастан үнемі қайталанып тұратын құбылыс
В пригороде Павлодара переименуют 69 улиц
- Думаю, что в Алматы не помешало бы назвать одну из улиц в честь Бендицкого, ведь Геннадий ни разу не запятнал имя честного журналиста, боролся и помогал простым людям, высвечивал и выпячивал взяточников и коррупционеров! Геннадий действительно был яркой личностью и ярким журналистом который не давал проходу ворам, проходимцам засевшим в кабинетах власти! Думаю такая улица многим простым гражданам пришлась бы по душе!
Умер Геннадий Бендицкий
- Он не только был талантливым журналистом, он был настоящим юристом, аналитиком... и настоящим Батыром! Не верится что его подвел здоровья, нужно сделать вскрытия на должном уровне, не отравили ли его, так называемые ничтожные люди , про которых он писал, Почему то это дурацкая мысль не выходить из головы, как слышала эту печальную новость. Он был незаменим, такого журналиста больше нет! Генадий про Вас и про Ваших статьей никогда не забуду! Как жаль...
Как правильно уничтожить рыночную экономику
- Чтобы уничтожить экономику - достаточно вынести неправосудное решение суда и формально ликвидировать работоспособных предприятий, и без террористов разрушат до основания.
Ашаршылық. Искусство забвения
- Гульнар, меня не отпускает Ваш рассказ. Впервые признание о людоедстве ( страшно писать это слово, но другим его не заменишь). В нашей семье тоже есть такой рассказ, менее трагичен, но связан именно с этим ужасом. Пару лет назад я его тоже описала на странице одного издания, должна была это сделать. Много свидетельств ушло безвозвратно, жертвам нелегки эти признания. Да и не поощрялось. Думаю, и вам непросто было найти слова. Вы молодец.
Государство не смогло забрать у сестры Бергея Рыскалиева гостиницу
- Говорят Кина нет!Чем не кино?Братьев награждали орденами.Управляли они областью с нефтеперерабатывающим заводом, а дорог асфальтированных в той стороне вообще нет,только в городе. Прикрол,что еще один олигарх сидит пьет свое иссыкское вино. деньги получил на строительство дороги,аони закончились еще на стадии покрытия.Как считали,как он выиграл тендер? Зато сми должны уплатить 55 млн за моральный и за какой-то материальный ущерб. Многосерийное кино