Қаз   Рус

Қазақша сөйлетудің «рузалық» тәсілі

761 қаралды
1
МАРАТ АСИПОВ
Понедельник, 06 Ноя 2017, 17:00

Бұзақы әдіспен мемлекеттік тілді үйрету неге әкеп соғады?

Читайте также
Орыс көрерменге ашаршылық тақырыбын ашқан қазақ

Қыркүйек айының соңында «Ұлт тағдыры» қозғалысының төрағасы Дос КӨШІМ мемлекеттік тіл туралы заңды қайта қарау қажет деген болатын.

Неге деген сұраққа келтірген дәлелі төмендегідей. «Мәселен Павлодарда Руза БЕЙСЕНБАЙТЕГІ деген белсенді азаматша шықты. Мен ол қызды «Ұлт тағдыры» қозғалысының Павлодар облыстық филиалының басшысы еткен едім, бір кездерде. Сол қыз жалғыз өзі Павлодарда мемлекеттік тіл үшін күресіп жүр. Біз жиындарымызда осы Рузаны мысалға келтіре отырып, қазақ тілділердің шыдамы таусыла бастағанын, енді олар кез-келген қазақстандық азаматтан тілді талап ете бастайтынын ескертеміз».  

Бұл сөздердің шынында  жаны бар екен. Өткен аптада Руза Бейсенбайтегінің шыдамы таусылды. Ол трамвайда қазақ тілінде қызмет көрсетпегені үшін қоғамдық көлікті 35 минутқа тоқтатып тастады. Трамвайдың жолында тұрып алып. Біздің Павлодардағы тілшіміз Джамиля МАРИЧЕВАНЫҢ хабарлауынша, полиция қызметкерлері сыпайы түрде акцияны тоқтатуды сұрап, Р.Бейсенбайтегіне  ұсақ бұзақылық жасағаны үшін  434 бап бойынша айып таққан. Бұл бап бойынша 10 АЕК мөлшерінде айыппұл салынады, я болмаса 10 тәулікке дейін қамауға алынады.

Р.Бейсенбайтегі көп жылдан бері қазақ тілінің жаппай қолданысқа енуі үшін күресіп жүр. Қоғамдық қызмет көрсету орындарында қазақша сөйлемегені үшін түрлі қарекетке барды.  Тұрмыстық техника сататын дүкенге бойкот жариялады, аштық жариялаймын деп те қорқытты, кейбір ісі сотқа дейін жеткен.

Руза ханым белгілі  математик Давид ГАНЕЛИНДІ сынағандардың бірі болған еді. Давид Григорьевич әлемдік олимпиададан жүлде алған оқушыларды дайындаған білікті ұстаз. Ол кісі  бар-жоғы мектепте әнұранды айтудағы  тәртіптерді мысқылдаған. Мектепте мұғалімдердің көбі әйел адамдар. Сондықтан да оң қолымен кеудесін ұстау қаншалықты дұрыс деген сияқты. Алайда, мұғалім сынның астында қалып, артынша мектептен кетіп, ақыры дүние салды. Талантты ұстаздың шәкірттері беделді олимпиадада 30-рет әнұранды шарықтатқаны сыншылардың «арынын» баса алмады.  

  

Читайте также
Қазақстанда латын графикасында алғашқы басылым шықты

Қазақ тілінің сойылын соғатындардың көбі бұрыңы өкпелерін айтады. КСРО кезінде қазақтар өз ана тілінде сөйлесе, орыс тілінде сөйле деп айтатын деген. Ал енді қазір сол өкпелеткендердің балалары мен немерелерінен қазақша сөйле деген талап қойылып жатыр. 

Айтпақшы, сол КСРО кезінде қазақ азаматын орыс тілін білмегені үшін жұмыстан шығарыпты дегенді естімедім. Ары кетсе – трамвайдағы дөрекелік деп бағаланған. «Оңбаған басқыншылар» мемлекеттік тілді өзге ұлт арасында адам қорлайтындай сынап-мінеу арқылы насихаттаған жоқ.

Ол кезде «орысша сөйле» деген сөз қазақтардың намысына тиісе, қазір орыстардың да шамына тиіп, өкпелетеді. Мені мазалайтын сұрақ: өзге ұлт өкілдерін күштеп, қорқытып қазақ тілін үйретуге бола ма? 

Тілдің күрескерлері мемлекеттік тілді білмегені үшін сатушы, стюардесса, медбике, есепші, дәрігерлерді  жұмыстан кетуіне қол жеткізсе, формалды түрде дұрыс. Ия, заң бойынша қазақ тілінде талап етілсе, сол тілде қызмет көрсетілуі тиіс.

Жарайды, сол адамды қазақ тілін білмегендіктен жұмыстан шығардық. Ол адам: «Бұған кінәлі өзім. Қазақ тілін үйренуім керек еді» демейді. Бұндай сөзді оған туыстары, достары, таныстары да айтпайды. Керісінше, сол жұмыстан шығып қалған адамның айналасындағылардың 99,9 пайызы Ресейге кету жағын ойлауы мүмкін.

Патриоттарға азаматтарымыздың елден кетуі жаман үрдіс екенін нандыру әурешілік. Жағдай тіптен қиындауы ықтимал. Украинадағы шығыс облыстарындағы өз қандастарымызды қорғаймыз деп, майдан ашқан «орыс әлеміне» сепаратизмнің жаңа ошағы қажет-ақ.

Читайте также
В Павлодаре будут судить «патриотку казахского языка» за хулиганство

Қазақстанда мемлекеттік тілді қолданысқа еңгізудің «рузалық» тәсілін жақтаушылар көбейген сайын, «орыс әлемін» қолдаушылар қатары арта түседі.  

P.S. Руза Бейсенбайтегі феномені шенеуніктердің тіл заңын орындамағандықтан шығып отыр. Жергілікті шенеуніктер трамвай аялдамаларын айтатын хабарламаларды екі тілде жазғызбаған. Р. Бейсенбайтегінің айтуынша, тіл туралы заңның бұзылғаны туралы 52 рет шағым жазған. Қоғамдық көлікті тоқтатып тастамағанша ешкім оған назар аудармаған. Тіпті, қалалық әкімшілік те.

Анығы, бизнес нысандарына қысым көрсетіп, ақша жасап үйренген, сенбілік пен түрлі «өтірік» шараларды атқару, қазына қаражатын шашуды білетін шенеуніктерге қазақ тілін қорғау қызық емес.

Kuanysh 2017-11-06 20:20:19
4
Ash adamga til de, madeniet te, memleket te, zan da kajet emes, menin oiymsha bizdin elde bari ash..
Ақын
- «Ондай-ондай болады ғой» деген түсінікпен өмір сүріп жатырмыз. Қоғам өзгерісті күтіп тұр. Қоғам іріп-шіріп, иісі шығып, мүңкіп тұрған қоғам.
«Дачалық» ұлт
Қазақстандағы ішкі көші-қон қазақты саяжайларға сыйыстырып жатыр
Құл-Мұхаммедтің миллиондары
«Нұр Отан» партиясына жақтас қанша блогер бар?
Төңкерістің басы бар да, аяғы жоқ
Революция заманның өзгергеніне қарамастан үнемі қайталанып тұратын құбылыс
Как правильно уничтожить рыночную экономику
- Чтобы уничтожить экономику - достаточно вынести неправосудное решение суда и формально ликвидировать работоспособных предприятий, и без террористов разрушат до основания.
Ашаршылық. Искусство забвения
- Гульнар, меня не отпускает Ваш рассказ. Впервые признание о людоедстве ( страшно писать это слово, но другим его не заменишь). В нашей семье тоже есть такой рассказ, менее трагичен, но связан именно с этим ужасом. Пару лет назад я его тоже описала на странице одного издания, должна была это сделать. Много свидетельств ушло безвозвратно, жертвам нелегки эти признания. Да и не поощрялось. Думаю, и вам непросто было найти слова. Вы молодец.
Государство не смогло забрать у сестры Бергея Рыскалиева гостиницу
- Говорят Кина нет!Чем не кино?Братьев награждали орденами.Управляли они областью с нефтеперерабатывающим заводом, а дорог асфальтированных в той стороне вообще нет,только в городе. Прикрол,что еще один олигарх сидит пьет свое иссыкское вино. деньги получил на строительство дороги,аони закончились еще на стадии покрытия.Как считали,как он выиграл тендер? Зато сми должны уплатить 55 млн за моральный и за какой-то материальный ущерб. Многосерийное кино
Рузский мир
- Учитель - это призвание! Нужно уже сегодня начать делать жесткий отбор и в эту профессию принимать только по таким параметрам, как любовь к детям, к преподаванию, умение отдавать.а не только впитывать материал. В институтах на комиссии должны быть и психологи, которые будут выявлять будущих настоящих учителей. И это не только языковедов касается. А всех учителей. А то зачастую в профессию идут от безысходности и желания иметь просто всегда кусок хлеба. А страдают потом дети
Что лежит под клавиатурой?
- Аффтар написал страшилку. В Юникоде есть и латинские буквы, есть и апострофы. Лучше бы Аффтар написал, что в ИМЕНАХ САЙТОВ и в адресах ЕМАЙЛ нет, не было и не будет апострофов в качестве допустимых символов. Для особо умных абисняю - не будет сайтов типа qo'qsag'yz.kz, придется писать по старинке - koksagyz.kz. Не будет емайлов типа s'as'y'@mail.ru, придется писать shashu@mail.ru. Ну и смысл тогда в нововведении?
Приятного просмотрика, Бауке!
- Уважаемая, Салима! Люблю читать Ваши стати, да вообще Ратель это единственное читабельное издание в стране к сожалению или к ... ?
Как правильно уничтожить рыночную экономику
- Какая хорошая статья Честно говоря, давно не интересно, что происходит в этой стране, но какая хорошая статья. Автор - экземпляр штучный, для казахов. Да банки не хотят участвовать в гос. программа и фондовый рынок не развит. По секрету, анонимно, подскажу выход, всем тем бедолагам, которые ищут финансирование: международное отмывание денег через бизнес-инвестиции. Других вариантов, лично, я не вижу.